مقدمه:
ثبت مشخصات به عنوان اولين گام در شروع برنامه هاي اصلاح نژادي تلقی شده و در آماده نمودن بستر کارهاي اصلاح نژادی از جایگاه ویژه ای برخوردار است.
اهميت و اثرات آن را میتوان در دو محور خلاصه نمود :
- شناسائی، هویت دادن و بهبود ژنتيکی جمعيت دامی هرگله همراه با ساماندهی مدیریتی
- اجرای برنامه های آزمون نتاج و توليد اسپر مهای تائيد شده با ارز شهای برتر و در نهایت افزایش توليد ملی مواد پروتئينی کشور.
در واقع هویت دادن به جمعيت دامی در سطوح مختلف با شيوه های مناسب و مرسوم در دنيا صورت می گيردکه ثبت مشخصات اين امكان را در جهت شناسايي دام در يك گله ميسر ميسازد.
تاریخچه :
سابقه ثبت مشخصات در کشور به سالهای ١٣۵٠ رسيده و تا قبل از سال ١٣۶٢ دارای روند منظم و عمليات اجرايی در حد وسيعی نبوده است.
مرکز اصلاح نژاد دام کشور در تحقق اهداف خود از سال ١٣۶٢ عمليات ثبت مشخصات را در سطح گله های وارداتی و با ورود ١۶٠٠ رأس گاو اصيل هلشتاین ثبت شده با 1HF ١٠٠ % از کشور کانادا و توزیع آن بين ١٨ گله در ١٢ استان کشور به طور رسمي فعاليت خود را آغاز نمود. این گله ها از همان ابتدا برابر اصول اوليه تحت پوشش برنامه ثبت مشخصات قرار گرفتند که بعد از مدت کوتاهي تعدادي از اين گله ها بدليل سوء مديريت از دور عمليات خارج و برنامه ثبت مشخصات به گله هاي ديگر واگذار گرديد.
در سال ١٣۶۴ با ورود حدود ۵٠٠٠ رأس گاو هلشتاين از اروپا ( کشورهای هلند، آلمان، دانمارک ) با HF کمتر از ١٠٠ % ، حجم عمليات و تعداد گله های تحت پوشش در سطح استانهای کشور افزایش یافت. به طور کلی می توان روند ثبت مشخصات کشور را به سه دهه تقسيم بندی نمود :
- دهه نخست از سال ١٣۶٢ تا ١٣۶٩ ادامه داشته و حدود ۶٠٠٠٠ رأس گاو اصيل هلشتاین در ١٧٠ گله ثبت گردید.
- دهه دوم از سال ١٣٧٠ تا ١٣٧٩ ادامه داشته و حدود ٣٨٠٠٠٠ رأس گاو هلشتاین در ١٨۵٠ گله ثبت گردید.
- دهه سوم از سال ١٣٧٩ شروع شده و تا پایان سه ماهه نخست سال ١٣٨٣ تعداد ١٦٤٠٠٠ رأس گاو هلشتاين در ۴٢۴ گله به ثبت رسيده که مجموعاٌ تاکنون ۶٠٠٠٠٠ راس گاو هلشتاین در ٢۶٠٠ گله در سطح کشور به ثبت رسيده است.
اکنون با اتخاذ روش و راه کارهای مناسب و بکارگيری امکانات وسيع رایانه ای، بهره وری نسبتاً خوبی در سطح گله های هر استان حاصل شده است.
از سال ١٣٧١ با توسعه عمليات ثبت مشخصات و برگزاری کلاسهای آموزشی و علاقه مندی بخشهای خصوصی و غيردولتی به منظور فعاليت در این زمينه، مقدمات واگذاری عمليات اجرائی ثبت مشخصات به این بخشها فراهم گردید. در این ارتباط در سال ١٣٧١ اولين مرحله واگذاری عمليات ثبت مشخصات در استان خراسان صورت گرفت که طی آن تعاونی و اتحادیه گاوداران این استان مسئوليت اجرای آن را پذیرفت . سپس در استان تهران نيز بخشهای خصوصی فعاليت خود را آغاز کردند . درحال حاضر استان تهران با ٨ تعاونی، استان خراسان با ۵ تعاوني و نيز تعاونی های ٧ استان دیگر کشور و اتحادیه گاوداران، عمليات اجرائی ثبت مشخصات در حال انجام می باشد.
اهميت ثبت مشخصات در رابطه باکشور:
با اجراي برنامه ثبت مشخصات و گسترش آن در سالهاي اخير، علاوه بر اهداف اشاره شده هدف اصلي در واقع آزمون نتاج ميباشد. اين برنامه مهمترين و اصليترين هدف بوده که با انجام دقيق آن و افزايش تعداد گله ها و گاوهاي تحت پوشش و اجراي برنامه جفتگيری کنترل شده، تعداد زيادي گاو نر ممتاز در ساليان اجراي طرح در گله ها شناسايي گرديده که در حال حاضر در ايستگاه تستاژ جهت آزمون نتاج و اسپرم گيري استفاده می شوند.