خلاصه اي از روند اجراي طرح
1-بخش ايستگاهي:
لذا اولين ايستگاهي كه بعدازپيروزي انقلاب اسلامي برروي توده ژني گاو سرابي شروع به كار نموده مركز مطالعات گاو بومي حكيميه كرج مي باشد .اين مركز در سال1361 باورود 35 راس گاو بومي سرابي از منطقه سراب شروع به تكثير ومطالعه آنها نموده وارتباط مستمري بامنطقه سراب داشته است از آن تاريخ تاسال بتدريج سايرايستگاههاي شناسايي واصلاح نژاد گاو بومي فعاليت خودرادراين راستا آغاز كردند كه بشرح ذيل مشخص ميشوند.
1-ايستگاه گاو سرابي واقع در شهرستان رودهن (خجير).
2-ايستگاه گاو سرابي واقع در شهرستان سراب.
3-ايستگاه گاو سرابي واقع در شهرستان شبستر.
4-ايستگاه گاو سيستاني واقع در شهرستان زابل (زهك).
5-ايستگاه گاو نجدي واقع در شهرستان شوشتر.
6-ايستگاه گاو گلپايگاني واقع در شهرستان اصفهان (رسالت).
7-ايستگاه گاو گلپايگاني واقع در شهرستان دليجان.
8-ايستگاه گاو طالشي واقع در شهرستان فومن.
در حال حاضر ايستگاه زهك) زابل(درخصوص گاو سيستاني ايستگاه رسالت)اصفهان(درخصوص گاو گلپايگاني و ايستگاه خجير) تهران) درخصوص گاو سرابي نيز فعال شده و در راستاي اهداف ديگري فعاليت فرمايند.
درهريك ازايستگاهها باتوجه به امكانات بالقوه ، فراواني جمعيت تودهنژادي در منطقه واهميت نقش آن در توليدات دامي ، روش اجرايي خاصي برنامه ريزي شده كه طی آن خطوط اجرائي برنامه هاي ژنتيكي ، نوع روشهاي علمي اصلاح نژادي ودستور العمل عمليات اجرايي نهادي هر ايستگاه ترسيم شده است.
حداقل ظرفيت هر ايستگاه 200 راس گاو مولد در نظر گرفته شده كه متناسب باامكانات موجود شامل اراضي مزروعي قابل كشت، تاسيسات مناسب وپرسنل كار آمد مي تواند افزايش ظرفيت داشته باشد.
ضمنا اهم مسائل فني واجرايي كه بررسي وانجام آنها لازمه اجراي طرح مي باشد بشرح ذيل هستند.
الف - انتخاب اوليه گاوهاي بومي هر توده نژادي جهت ايستگاههاي مادر
ب - شرايط محيطي مزارع تحت پوشش طرح
پ - چگونگي استفاده از گوساله هاي نر ايستگاههاوگله هاي مردمي
ت - چگونگي استفاده از گوساله هاي ماده ناخالص ايستگاه
ث - نحوه و روش اجراي اندازه گيري صفات وركورد ها
ج - روشهاي آميزش دام در ايستگاهها ومناطق
چ - نحوه تشكيل دوره هاي آموزشي كوتاه مدت جهت پرسنل ايستگاهها وگله دارهاي مردمي
ح - نحوه كاربرد اطلاعات جهت محاسبه پارامترهاي(فراسنجه هاي) آماري ، ژنتيكي واصلاح نژادي كه موارد فوق الذكر در قالب طرح توجيهي بررسي وعنوان شده است.
2-بخش گلههاي مردمي:
از سال 1376 و در راستاي اهداف اوليه و عمليات طراحي شده طرح گاو بومي و جهت توسعه عمليات اصلاح نژادي از سطح ايستگاهها به سطح گلههاي روستائي و شرايط متنوع محيطهاي پرورشي واقعي دامهاي بومي، طرح اصلاح نژاد گلههاي مردمي گاو بومي با هدف تحت پوشش بردن9318 راس از توده گاوهاي بومي شاخص در سطح مناطق روستائي شروع به فعاليت نمود.
-در اين راستا و در طي سالهاي اخير جمعا از 6 توده شاخص نژادي در 5 استان تعداد 745 گله و 4930 راس گاو بومي تحت پوشش عمليات اصلاح نژادي قرار گرفتهاند.
-عمليات شناسائي و اصلاح نژاد گاوهاي بومي در سطح مناطق روستائي يا محيطهاي پرورش واقعي، منجر به صحت شناسايي و دقت انتخاب شده و قابليت تعميم نتايج و اعتماد به نتايج بدست آمده از ركوردها را بهبود ميبخشد.
روشهاي اجرايي طرح
در سالهاي شروع برنامه اصلاح نژاد توده هاي شاخص گاو بومي نظريه شناسائي ايستگاهي دامهاي بومي مولد باهدف ايجاد محيط يكنواخت وبهينه پرورش بمنظور جلوگيري از تاثير عوامل وخطاهاي محيطي وبهره برداري حداكثر از توانايي هاي توليدي دامهابراي شناسايي واصلاح نژاد اين تودهها، پيشنهاد گرديد.
كه باتوجيهات فني خاص خود تصويب ومراحل اجرايي آن باتاسيس ايستگاههاي مربوطه آغاز گرديد و هم اكنون نيز به همان روال به فعاليت خود ادامه مي دهند.
در سالهاي اخير باتوجه به پيشرفتهاي تخصصي در علم اصلاح نژاد گاو وايجاد برنامه ها ومدلهاي آماري پيچيده وروشهاي اصلاح نژادي كارآمدتر، اين روش (نظريه فوق) تاحدي منسوخ گرديده است وبرنامه اصلاح نژاد گاوهاي بومي در قالب گله هاي مردمي بعنوان بهترين ودقيق ترين روش اجرايي اصلاح نژاد در كليه كشورهاي ذينفع (با روشهاي اجرايي متناسب با هر منطقه) مورد استفاده مي باشد.
ازجمله مزاياي اين روش ، افزايش تعداد دام تحت پوشش وحجم كمي ركوردها،افزايش دقت وشدت انتخاب، افزايش دقت برآوردهاي ژنتيكي وقابليت تعميم ذخاير ژني شناسايي شده در سطح منطقه ميباشد.
در مقابل اين مزايا ايرادات اساسي ، ساختاري وفني فعاليت شناسايي و اصلاح نژاد ايستگاهي بشرح زير ميباشد:
الف - مشكل تامين اعتبارات دولتي مناسب براي پشتيباني ايستگاهها
ب - عدم امكان انتخاب) علمي (بهترين دامهاي مولد جهت انتقال به ايستگاه و تشكيل گله هسته
پ - عدم قابليت حمايت منا طق روستايي وگله هاي مردمي از طريق ماده ژنتيكي گله مولد ايستگاهي ، چراكه باتوجه به نوع و تعداد دام نگهداري شده وروش انتخاب اوليه ونحوه پرورش بكار رفته در سيستم ايستگاهي ، در عمل قابليت حمايت وپشتيباني مناطق روستايي توسط نوع ماده ژنتيكي موجود در گله هستهاي ايستگاه (از طريق تامين وتزريق ماده ژنتيكي مطلوب ومناسب(فراهم نميباشد.
نظريه اصلي طرح به اين صورت عنوان مي شودكه انتخاب دامهاي بومي مناطق مختلف مي بايست بر مبناي روش مديريت غالب در همان منطقه انجام پذيرد. بدين لحاظ كه ميزان خلوص ژنتيكي ايجاد شده در كليه دامهاي بومي علي الخصوص دامهاي نر تحت پوشش مي بايست برمبناي امكانات اقليمي ومحيطی ) مراتع وپس چرها و(... وفرهنگ دامپروري هر منطقه صورت پذيرد.وميزان خلوص ژنتيكي ايجاد شده در سيستم پرورش گله هاي مردمي ، متناسبترين خلوص براي اين منظور مي باشد.